FBW czy split? Co wybrać według badań
Zespół GymVox ·
Przy tej samej liczbie serii w tygodniu FBW i split budują mięśnie i siłę podobnie, więc wybieraj według tego, ile dni w tygodniu realnie trenujesz. Przy 2-3 dniach wybierz FBW, przy 4 dniach góra/dół, przy 5 dniach góra/dół z jednym treningiem FBW, a przy 6 dniach push/pull/legs dwa razy. Klasyczny split, w którym każda partia ma swój jeden dzień w tygodniu, też działa, ale rzadko jest najwygodniejszy.
Czym te układy różnią się w praktyce, co dokładnie wyszło w badaniach i kiedy warto przejść z FBW na split? Po kolei.
Czym jest FBW, a czym split
FBW (full body workout, trening całego ciała) to trening, w którym na każdej jednostce ćwiczysz wszystkie główne partie: nogi, plecy, klatkę, barki i ramiona. Zwykle robisz go 2-3 razy w tygodniu, z dniem przerwy pomiędzy.
Split to trening dzielony: każdego dnia ćwiczysz tylko część ciała. Najpopularniejsze odmiany:
- Góra/dół. Jeden dzień górna część ciała, drugi nogi i pośladki. Najczęściej 4 dni w tygodniu, więc każda partia pracuje dwa razy.
- Push/pull/legs. Dzień wypychania (klatka, barki, triceps), dzień przyciągania (plecy, biceps) i dzień nóg. Przy 6 dniach każda partia pracuje dwa razy, przy 3 dniach raz.
- Klasyczny split. Każdy dzień to inna partia, na przykład poniedziałek klatka, wtorek plecy, środa nogi. Każda partia pracuje raz w tygodniu.
Najważniejsza różnica nie dotyczy więc nazwy, tylko tego, ile razy w tygodniu dana partia dostaje swoje serie i ile serii robisz na jednym treningu.
Co mówią badania
Najszerszą odpowiedź daje metaanaliza Ramos-Campo i współpracowników z 2024 roku. Autorzy zebrali 14 badań z udziałem 392 osób, w których porównywano trening dzielony z treningiem całego ciała. Gdy obie grupy robiły tyle samo pracy w tygodniu, wybór układu nie miał istotnego wpływu ani na przyrost siły, ani na przyrost mięśni. Autorzy uznali, że układ możesz wybrać według własnych preferencji. Wniosek praktyczny: ważniejsza od nazwy układu jest objętość treningowa, czyli liczba serii, którą robisz w tygodniu.
Kilka pojedynczych badań pokazuje, skąd ten wniosek.
Schoenfeld i współpracownicy w 2015 roku podzielili 20 trenujących mężczyzn na dwie grupy. Jedna robiła klasyczny split, z każdą partią raz w tygodniu, druga trening całego ciała trzy razy w tygodniu, przy tej samej objętości. Siła w przysiadzie i wyciskaniu rosła podobnie. W jednym z trzech pomiarów grubości mięśni (zginacze łokcia) lepiej wypadła grupa FBW, co autorzy odczytali jako możliwą przewagę częstszego trenowania partii.
Bartolomei i współpracownicy w 2021 roku przez 10 tygodni porównali 21 trenujących mężczyzn, też przy tej samej objętości. Obie grupy zyskały siłę i masę mięśniową. Różnice były niewielkie: grupa FBW poprawiła bardziej jeden z pomiarów siły wyciskania (na maszynie izokinetycznej), a grupa ze splitem zyskała więcej grubości mięśnia czworogłowego. W 1RM w przysiadzie i wyciskaniu różnic nie było.
Pedersen i współpracownicy w 2022 roku sprawdzili kobiety, które wcześniej nie trenowały siłowo. 50 kobiet losowo przydzielono na 12 tygodni do FBW 2 razy w tygodniu albo góra/dół 4 razy w tygodniu, z tymi samymi ćwiczeniami i tą samą liczbą serii. Każda partia pracowała więc dwa razy w tygodniu w obu grupach. Nie było różnic między grupami w żadnym mierzonym wyniku: obie zyskały podobnie dużo siły, mocy i masy mięśniowej.
Wniosek z tego ostatniego badania jest bardzo praktyczny: te same serie możesz zrobić w dwóch dłuższych treningach albo w czterech krótszych. Liczy się to, żeby je zrobić.
Który układ przy ilu dniach
| Dni w tygodniu | Najwygodniejszy układ | Ile razy pracuje każda partia |
|---|---|---|
| 2 | FBW | 2 |
| 3 | FBW | 3 |
| 4 | góra/dół | 2 |
| 5 | góra/dół + jeden trening FBW | 3 |
| 6 | push/pull/legs dwa razy | 2 |
Tę tabelę czytaj od lewej: najpierw ustal, ile dni naprawdę możesz trenować co tydzień, a dopiero potem dobierz układ. Trzy treningi FBW robione przez cały rok dadzą więcej niż ambitny split na sześć dni porzucony po miesiącu.
Zalety i wady FBW
Zalety:
- Każda partia pracuje często, więc serie rozkładasz na kilka treningów i rzadziej robisz je w dużym zmęczeniu.
- Opuszczony trening mniej boli. Jeśli wypadnie Ci jeden dzień, żadna partia nie traci całego tygodnia.
- Dużo powtórzeń ruchu. Przysiad czy wyciskanie robione 2-3 razy w tygodniu to więcej okazji, żeby dopracować technikę.
Wady:
- Długie treningi przy dużej objętości. Gdy potrzebujesz kilkunastu serii na partię, zmieszczenie ich w trzech treningach całego ciała zaczyna być trudne.
- Zmęczenie pod koniec treningu. Ćwiczenia z końca listy robisz już po kilku ciężkich ćwiczeniach na inne partie. Dobrze jest zmieniać ich kolejność między treningami.
Zalety i wady splitu
Zalety:
- Krótsze treningi, bo każdego dnia ćwiczysz tylko część ciała.
- Więcej miejsca na serie dla jednej partii, co przydaje się, gdy staż i potrzebna objętość rosną.
- Łatwiej trenować częściej. Przy góra/dół możesz trenować dwa dni z rzędu, bo każdy dzień obciąża inne mięśnie.
Wady:
- Potrzebujesz więcej dni, żeby każda partia pracowała dwa razy w tygodniu.
- Opuszczony dzień kosztuje więcej. W klasycznym splicie jeden pominięty trening nóg to tydzień bez nóg.
- W klasycznym splicie wszystkie serie na partię lądują w jednym treningu, więc ostatnie robisz już mocno zmęczony.
Przykładowy tydzień: FBW i góra/dół
FBW 3 razy w tygodniu, na przykład poniedziałek, środa, piątek, na zmianę trening A i B:
- Trening A: przysiad, wyciskanie sztangi leżąc, wiosłowanie hantlem, rumuński martwy ciąg, plank.
- Trening B: martwy ciąg albo hip thrust, wyciskanie hantli nad głowę, ściąganie drążka do klatki, wykroki, uginanie ramion.
Góra/dół 4 razy w tygodniu, na przykład poniedziałek góra, wtorek dół, czwartek góra, piątek dół:
- Góra: wyciskanie sztangi leżąc, wiosłowanie sztangą, wyciskanie hantli nad głowę, podciąganie albo ściąganie drążka, uginanie ramion, prostowanie ramion.
- Dół: przysiad albo prasa nożna, rumuński martwy ciąg, wykroki, uginanie nóg, wspięcia na palce, ćwiczenie na brzuch.
W obu układach w ciągu tygodnia pojawiają się przysiad, zawias biodrowy, wypychanie i przyciąganie, więc żaden wzorzec ruchu nie zostaje pominięty. Jak ułożyć tydzień przy innej liczbie dni, opisujemy w poradniku ile razy w tygodniu trenować.
Kiedy przejść z FBW na split
Zostań przy FBW, dopóki robisz postępy i treningi mieszczą się w Twoim czasie. Zmiana na split ma sens, gdy:
- Masz już za sobą co najmniej kilka miesięcy regularnego treningu i chcesz trenować 4 razy w tygodniu albo częściej.
- Treningi całego ciała stały się tak długie, że ostatnie ćwiczenia robisz na pół gwizdka.
- Chcesz dać jednej partii więcej serii, a w FBW brakuje na nie miejsca.
Najprostszy krok z FBW to góra/dół na 4 dni: każda partia nadal pracuje dwa razy w tygodniu, a treningi są krótsze.
Jeśli przy którymś ćwiczeniu pojawia się ból stawu albo ścięgna, który wraca na kolejnych treningach, zmiana układu go nie rozwiąże: skonsultuj go z fizjoterapeutą. Jeśli masz chorobę przewlekłą, jesteś w ciąży albo wracasz do ruchu po dłuższej przerwie zdrowotnej, plan treningowy omów najpierw z lekarzem.
Najczęściej zadawane pytania
FBW czy split dla początkujących?
Najczęściej FBW 2-3 razy w tygodniu. Każda partia pracuje wtedy kilka razy w tygodniu, a pominięty trening nie zabiera żadnej partii całego tygodnia. Split też zadziała, jeśli masz 4 dni i tę samą liczbę serii.
Czy split jest lepszy na masę?
Nie ma na to mocnych dowodów. W metaanalizie z 2024 roku, przy tej samej liczbie serii, split i FBW dawały podobny przyrost mięśni. Liczy się liczba serii, a nie nazwa układu.
Czy FBW jest lepszy na siłę?
W pojedynczych badaniach różniły się co najwyżej pojedyncze pomiary siły, a w metaanalizie z 2024 roku różnica nie była istotna. Siłę zbudujesz w obu układach, jeśli regularnie zwiększasz ciężar.
Ile razy w tygodniu robić FBW?
Zwykle 2-3 razy, z co najmniej jednym dniem przerwy między treningami. Przy 4-5 dniach wygodniejszy jest zwykle góra/dół (przy 5 z jednym treningiem FBW), a przy 6 dniach push/pull/legs.
Czy można łączyć FBW i split?
Tak. Popularny układ na 5 dni to dwa treningi góry, dwa treningi dołu i jeden trening całego ciała. Ważne, żeby każda partia dostała w tygodniu swoje serie i nie pracowała ciężko dwa dni z rzędu. Przykładowa kolejność: pon. góra, wt. dół, śr. wolne, czw. FBW, pt. wolne, sob. góra, nd. dół.
Czy klasyczny split, każda partia raz w tygodniu, ma sens?
Może działać, ale wszystkie serie na partię robisz wtedy w jednym treningu, a pominięty dzień oznacza tydzień bez tej partii. Dla większości osób góra/dół albo push/pull/legs to wygodniejszy wybór.
Układ, który pasuje do Twojego tygodnia
Wybór między FBW a splitem to w praktyce pytanie o to, ile dni masz na trening i ile serii potrzebuje każda partia. GymVox, nasz trener personalny AI, z którym rozmawiasz głosem, dobiera układ do liczby dni, które podasz, prowadzi Cię przez trening seria po serii i zapisuje, co zrobiłeś. Na iPhonie i Androidzie zaczynasz za darmo.
Źródła:
- Ramos-Campo D.J., Benito-Peinado P.J., Caravaca L.A., Rojo-Tirado M.A., Rubio-Arias J.Á. (2024). Efficacy of Split Versus Full-Body Resistance Training on Strength and Muscle Growth: A Systematic Review With Meta-Analysis. Journal of Strength and Conditioning Research, 38(7), 1330-1340.
- Schoenfeld B.J., Ratamess N.A., Peterson M.D., Contreras B., Tiryaki-Sonmez G. (2015). Influence of Resistance Training Frequency on Muscular Adaptations in Well-Trained Men. Journal of Strength and Conditioning Research, 29(7), 1821-1829.
- Bartolomei S. i in. (2021). A Comparison Between Total Body and Split Routine Resistance Training Programs in Trained Men. Journal of Strength and Conditioning Research, 35(6), 1520-1526.
- Pedersen H., Fimland M.S., Schoenfeld B.J. i in. (2022). A randomized trial on the efficacy of split-body versus full-body resistance training in non-resistance trained women. BMC Sports Science, Medicine and Rehabilitation, 14, 87.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady trenera, lekarza ani fizjoterapeuty.